Vestingsbouw directe omgeving Gent.

Algemene info bij de spoorweginfrastructuur in de Gentse haven tijdens WOII

De ooit aanwezige (ondertussen gekende) structuren:

• 1e buisstructuur (zuidoostelijk loodsen tegen spoorlijn)
• 2e buisstructuur (nabij windturbine)

1e van 2 buisstructuren langs Henri Farmantstraat voor spoorwegpersoneel - Gentse Haven (Passieve luchtbescherming).

De eerste en reeds in 2010 teruggevonden structuur, ligt zuidoostelijk van 2 loodsen nabij de spitse punt en verwilderde groenzone westelijk van de sporen.

Enkele luchtfoto's doorheen de tijd heen van deze structuur

Algemene beschrijving van de hier aanwezige structuur

• Deze schuilplaats is 1 van alvast ooit 2 gelijkaardige buisstructuren die hier ooit met zekerheid bij deze spoorcluster te vinden waren. Mogelijks waren het er ooit meer. Men noemde dit type schuilplaatsen, schuilplaatsen van het type Duffeleer omdat ze opgebouwd waren uit buiscompartimenten gemaakt bij een toenmalige buizenfabrikant uit Geraardsbergen, Duffeleer Beton.
• Dit type schuilplaats is zeer rudimentair opgevat. De structuur is opgebouwd uit een aantal buiscompartimenten.
• Aan de ene kant zit een toegang gescheiden van de schuilplaats met een soort van chicane. Deze moest inslaande projectielen verhinderen in de eigenlijke schuilplaats te vliegen.
• De diameter van de buis is maximaal een tweetal meter. De lengte van het schuilcompartiment was in dit geval allicht een 6 tal meter lang. Deze buisstructuren bestonden namelijk in verschillende lengtes, afhankelijk van voor hoeveel personeel ze dienst deden te doen.
• In de lengte is de structuur versterkt door een aantal metalen trekkers die de koppen van de bunker naar elkaar toetrokken en zo het ganse geheel samenhielden.
• De buisvormige schuilplaatsen hadden nog een nooduitgang die niets anders was dan een mangat aan de achterkant in het plafond van de buisvorm. Deze nooduitgang was afgedekt met een vrij dikke ronde deksteen met soms nog een ventillatiegat. .
• Dit type van structuren was door de band deels ingewerkt in het maaiveld zodat ze deels al in de ondergrond te zoeken waren. Daarnaast werden ze bijkomend nog eens afgedekt met een laag grond waarop een bijkomende bescherming werd geplaatst, gaande van kasseistenen, betonnen borduren,... Wat de bedekking was in dit geval is voorlopig niet duidelijk. Deze extra afdekking diende dan om meer weerstand te kunnen bieden tegen mogelijke projectielinslagen.
• Aan de toegang hadden deze structuren vaak nog een beschermende extra chicane die in dit geval nog zeer intact aanwezig is. Deze werd gevormd met betonnen palen en platen die zelfs bijkomend als plafond werden geplaatst op dit gedeelte van de structuur.
• Dit type structuren is enkel te beschouwen als beschermend tegen dicht inslaande bommen of granaten. Het zijn scherfvrije ruimtes. Je bent er dus veilig bij een nabij inslaande projectielinslag. Ik kan mij wel niet voorstellen dat ze veel bescherming zouden bieden bij een directe inslag daar hun wanddiktes toch vrij beperkt zijn.
• Dit is zeker en vast een schuilstructuur opgetrokken voor het aanwezige spoorwegpersoneel in de directe buurt van de structuur. Dit zijn zijn zeker geen structuren gekoppeld aan enige militaire functie, zelfs niet echt bedoeld voor reizigers of publiek.

Ook over deze structuur is er is zeer weinig info terug te vinden. Ze werden allen door de band gebouwd vanaf 1942 tot 1943 omdat toen spoorweginfrastructuur een klassiek doelwit werd voor geallieerde bombardementen. Dit omdat de vijand Duitsland deze infrastructuur ook vlot gebruikte voor miltaire doeleinden.

Op deze link meer details over de Luchtbeschermingsmaatregelen te nemen tijdens de Duitse bezetting nabij spoorweginfrastructuur op basis van een Duitse nota hierover uit 1942.

Hieronder alvast een plannetje van een gelijkaardige structuur zoals heden nog terug te vinden te Eeklo. De getekende toegang zal niet noodzakelijk kloppen met wat hier staat en stond maar de hoofdstructuur zal in elk geval identiek zijn geweest

Het structuurtje ligt vrij goed verborgen en is overwoekerd door wilde struiken en groen. Het is in dit geval deels omgeven met betonnen platen. Bovenop de structuur werd grond gelegd. Het betreft hier een vrij klassieke buisvormige spoorwegschuilstructuur. Dergelijke structuren zijn te beschouwen als scherfvrije ruimtes. Ze zijn namelijk bestand rondvliegend puin of scherven maar zouden nooit bestand zijn tegen een directe voltreffer.

Zoals je ziet op de foto's hieronder, valt de structuur in het verwilderde terreintje amper te bespeuren.

Onderstaande foto's tonen de schuilplaats van de structuur. De eerste foto is een terugblik naar de kant waar men de structuur betreedt. De tweede foto toont de binnenkant van de schuilplaats.

De plaatselijke krantenbezorger kon hier vrij goed zijn overtollige kranten kwijt. Hoeveel betaalt dat per krantje...

Achteraan het plafond opnieuw, zoals bij al deze structuren, een nooduitgang naar boven, mocht de eigenlijke toegang versperd geraken. De beide koppen van de structuur werden opnieuw bij elkaar getrokken door middel van 4 stalen trekstaven.

Toevallige prospectie in 2023 die wel bij mij achteraf verwarring zaaide

Bij een toevallige prospectie van hetzelfde domein in 2023 nam ik ook deze 2 foto's. Ik kon ze echter thuis niet meer correct plaatsen. Ik had namelijk geen weet van een buisstructuur met zijn toegang op die locatie en de toegang klopte niet voor de structuur bij de windmolen en ook niet bij de structuur met de nog aanwezige toegangsbescherming.

Dit maakte dat er "opnieuw" voor deze locatie een bijkomend bezoekje werd ingepland omdat er zelfs een vermoeden rees dat er zelfs mogelijks een 3e buisstructuur was die ik tot dan ook had gemist (en de ene met de andere verward).

Bij nadere prospectie zou echter blijken dat dit wel degelijk dezelfde structuur is dan besproken op deze fiche.

Nieuwe prospectie op 21 Juli 2026

Dit bevestigde jammer genoeg dat het wel degelijk over deze structuur handelde op voorgaande foto's.

Een laatste blik op de beide structuren op 1 foto. Links op de foto deze structuur. Op de achtergrond de buisstructuur bij de windmolen.

De situatie waarin deze buisstructuur zich heden bevindt op dit verwilderde en verlaten spoorwegterrein is zeker betreurenswaardig. Waarom werd dit structuurtje dat niemand stoorde bijkomend beschadigd door zowel het bijkomende toegangscomplex als het deksel van de nooduitgang te vernielen.

Je ziet zo dat op termijn dit terrein volledig zal geruimd worden en dat dit mogelijks ook het einde zal betekenen van de 2 hier nog aanwezige buisstructuren.

De stad Gent in de vorm van de schepen verantwoordelijke voor erfgoed alsook de schepen voor de Gentse haven werden hier kort na het opnieuw prospecteren van de site van op op de hoogte gesteld via mail. Er werd mij geantwoord dat dit ging doorgegeven worden naar de betrokken diensten.

Hopelijk leidt dit tot een betere manier van bewaren dan dat we heden hier nog kunnen vinden.